Literaci

„Dotychczas – rzecz ujmując w pewnym uproszczeniu – istniały dwa sposoby opisywania wzajemnych relacji władza–pisarze w PRL. Jeden można by nazwać »heroicznym«. Było w nim miejsce przede wszystkim na ukazywanie oporu i niepokorności znacznej części środowiska. W drugim modelu, który można by nazwać »kolaboranckim« czy wręcz »zdradzieckim«, było natomiast miejsce wyłącznie na poparte materialnymi profitami fascynacje komunizmem i współudział niemałej części najwybitniejszych pisarzy polskich w budowie systemu oraz bliskie ideowe (i nie tylko ideowe!) współdziałanie z kolejnymi ekipami politycznymi. Niekwestionowaną zasługą Konrada Rokickiego jest to, że pokazuje, iż o obu tych wizjach można rzeczowo pisać w jednej książce”. prof. dr hab. Jerzy Eisler „Książka należy do najważniejszych osiągnięć ostatniej dekady w zakresie historii PRL. Konflikty między literatami a partią budziły od dawna żywe zainteresowanie, ale Konrad Rokicki przeanalizował je na podstawie zbiorów archiwalnych. Ogromnie poszerzył wiedzę o polityce kulturalnej władz PRL i postawach polskich pisarzy”. prof. dr hab. Andrzej Friszke „Za główną wartość postawy badawczej Konrada Rokickiego uważam skłonność do podawania w wątpliwość obiegowych sądów na temat stosunków władza–literaci w okresie gomułkowskim. To sprawia, że udało mu się wskazać na różnorodność uwarunkowań tych relacji, ich skomplikowane aspekty. Dzięki temu przedstawiony obraz jest pełniejszy niż dotychczasowy, odbiega od czarno-białych schematów. Autor dokonał również zniuansowania obiegowych interpretacji na temat wydarzeń co prawda znanych, ale dotychczas przedstawianych w sposób zbyt jednostronny, a było to możliwe dzięki dotarciu do materiałów źródłowych, które pokazują je w nowym świetle. Wreszcie udało mu się uniknąć bodajże najpoważniejszego niebezpieczeństwa, jakie ujawniły niektóre opublikowane niedawno analizy relacji władza–literaci: łatwej, nastawionej na sensacyjność i medialny rozgłos personalizacji, żywiącej się głównie informacjami zawartymi w esbeckich teczkach”. prof. dr hab. Dariusz Jarosz SPIS TREŚCI Wstęp 1. Pisarze w Polsce Ludowej Warunki życia i twórczości Wizerunek własny środowiska literackiego 2. Elementy systemu kontroli nad literaturą i literatami Zasady funkcjonowania organizacji twórczych Nadzór administracyjny i partyjny nad środowiskiem literatów Cenzura Inwigilacja 3. Stalinizm i odwilż w środowisku literatów „Inżynierowie dusz” Opozycja antysocrealistyczna Rok 1955 i przyspieszenie przemian 4. Nadzieje i rozczarowania. Literaci pod wodzą Antoniego Słonimskiego Odnowa w Związku Literatów Polskich Likwidacja „Po Prostu” Niechciana „Europa” Rozprawa z rewizjonizmem Burza we Wrocławiu Rozgrywka przeciwko Słonimskiemu 5. Spokojne lata 1960–1963 Postulaty finansowe i socjalne środowiska literatów Ciche zaostrzanie kursu Rozczarowanie pisarzy. „Fronda partyjna” „Kultura” warszawska 6. Rok 1964 Otwarte plenum Zarządu Głównego ZLP List 34 Kontrlist Pisarze jako podsądni 7. Przesilenie w organizacji partyjnej literatów POP Oddziału Warszawskiego ZLP pod partyjnym pręgierzem partyjnym Memoriał Newerlego Referat Leszka Kołakowskiego i List 15 Efekt domina 8. Apogeum konfliktu – rok 1968 Reperkusje wojny sześciodniowej W obronie Dziadów. Nadzwyczajne zebranie Oddziału Warszawskiego ZLP Marzec „Sabat czarownic” Normalizacja 9. Trwanie Zakończenie Wykaz skrótów Bibliografia Indeks osób